Vliegveld Ubbena

Het vliegveld in Eelde kent iedereen, maar de geschiedenis had ook wel eens héél anders kunnen lopen... Begin 20ste eeuw was er namelijk in het gebied tussen Ubbena en Zeijen óók een vliegveldje! Door een samenloop van omstandigheden is het vliegveld er niet lang geweest...
Waan je even in een héle andere wereld, een wereld die dicht bij huis heeft gelegen en voor inwoners van Ubbena wellicht in de achtertuin!

In tientallen oude kranten staan artikelen en advertenties die samen het verhaal vertellen over het ontstaan en de ondergang van het vliegveld. Hieronder is in chronologische volgorde een opsomming van de gebeurtenissen weer gegeven. De bijbehorende krantenartikelen zijn op een aparte pagina te bekijken. Neem zeker even een keer de tijd om ze te lezen!

27 januari 1911

De heer Albert Hofkamp, café eigenaar uit Groningen plaatst een advertentie in het Nieuwsblad van het Noorden om 5 hectare land tussen Ubbena en Zeijen te verkopen of verhuren.

<< Hier vind je in het menu nog meer pagina's met informatie en foto's!

8 mei 1911

De heren Hubert Hagen en Emile de Schepper - bouwers van het eerste(?) Nederlandse vliegtuig, de "Helpman I" - hebben plannen om een eigen vliegveld te beginnen in Ubbena. Het zal het vijfde vliegterrein met vliegschool worden van Nederland. Anderen zijn gevestigd in Breda, Bergen op Zoom, Ede en Soesterberg.

18 mei 1911

Emile de Schepper heeft het terrein van Hofkamp in Ubbena bekeken en goedgekeurd en de plaats waar de hangar gebouwd moet worden al aangewezen. Houthandelaar H.J. Zondag uit Vries heeft opdracht gekregen om deze loods te bouwen. Grondeigenaar Hofkamp heeft het idee een "ververschingstent" op het terrein te plaatsen en heeft hiervoor een vergunning aangevraagd. De planning is dat alles op 1 juni gereed zal zijn en dat de vliegoefeningen kunnen starten.

24 mei 1911

De "Helpman I" staat tentoongesteld in de rijschool van de Fongers fietsfabrieken in Groningen. Binnenkort worden er op Ubbena vliegproeven gedaan.
Op het moment wordt het vliegveldterrein geëgaliseerd en wordt de consumptietent gebouwd. De tent is 20 meter diep en 8 meter breed, met een veranda van 3 meter. Er zullen slaapgelegenheden, een keuken en bergplaatsen in worden gemaakt.

26 mei 1911

Hofkamp plaatst een advertentie om "reclameterrein" te verhuren bij de vliegschool...

13 juni 1911

Tijdens de raadsvergadering van Burgemeester en wethouders te Vries wordt de aanvraag voor een vergunning voor het plaatsen van een "groot getimmerte" bestaande uit een waranda (overdekte galerij), keuken, loodsen, zaal en bergplaatsen, sterke dranken mogen verkopen op het vliegterrein bij het Smouzegat. Het vliegterrein is voor 9 jaar verhuurd aan de aviateurs de Schepper en Hagen om er een vliegschool te stichten. Er wordt door B&W een machtiging afgegeven en deze wordt doorgestuurd naar H.M. om bekrachtigd te worden.

De heer Van der Ploeg, die tegenover het vliegveld woont (nu Asserstraat 101, Ubbena) wil daar in de open lucht ook producten verkopen. Hiervoor blijkt geen vergunning nodig te zijn, zolang er maar geen gebouwtje wordt geplaatst.

13 juni 1911

Het vliegtuig de "Helpman I" wordt vanuit Groningen vervoerd naar Ubbena. Het vooreind ligt op een wagen en het achtereind rijdt op zijn eigen wieltje. Het vervoer had veel bekijks.
Hubert Hagen en Emile de Schepper willen zo snel mogelijk starten met de vliegoefeningen.

15 juni 1911

De hangar is bijna gereed. De loods is 16 meter breed en 12 meter diep. De loods geeft plaats aan een eendekker van de heer De Schepper uit Groningen en later ook aan die van de heer Willem A. Reijnders, stukadoor uit Veendam.
De heer De Koning zal op het terrein zijn vliegkunsten laten zien.

16 juni 1911

De hangar blijkt nog niet bestand tegen de harde wind en werd bijna omvergewaaid. Door snel ingrijpen is dit gelukkig niet gebeurd en was er geen schade aan de "Helpman I" die er al stond.

6 juli 1911

Aspirant-aviateur Reijnders heeft een vliegtuigmotor gekregen en hiermee moet zijn vliegtuig gereed zijn om te vliegen. Hij wil op 10 juli in Ubbena starten.

8 juli 1911

De start van de proefvlucht van aviateur Hubert Hagens in de Helpman I gaat voorspoedig. Tijdens de tweede landingspoging blijkt dat de ondergrond niet geschikt was. De wieltjes kwamen in een gat en het toestel raakte beschadigd en maakte een buiteling. De schade blijkt achteraf gelukkig mee te vallen...

14 juli 1911

Hofkamp plaatst advertenties in het Nieuwsblad van het Noorden om reclame te maken voor de activiteiten op het vliegveld.
Reinders stelt zijn "Veendam I" ten toon in Assen.

19 juli 1911

Het vliegtuig, de Veendam I, van Willem Reinders is ook in Ubbena aangekomen maar heeft vanwege het slechte weer nog niet gevlogen.
De "ververschingstent" nadert haar voltooing en is al in gebruik. Er is een biljart en een pianino geplaatst om vermaak te bieden voor de wachtende mensen.

20 juli 1911

De Helpman I heeft een proefvlucht gemaakt.
De volgende dag was er veel publiek aanwezig om de oefeningen te bekijken.
De motor van de Helpman I liep niet goed omdat de ontsteking niet regelmatig was. Monteurs waren bezig de Veendam I luchtwaardig te maken.
Er werd al flink gebruik gemaakt van de "ververschingstent" van Hofkamp.

28 juli 1911

De Helpman I is gerepareerd en kan weer vliegen.
Het vliegterrein is in overleg met de eigenaar geheel vlak gemaakt. De start- en landingsbaan zal nu 300 meter breed en circa 2500 meter lang zijn.

1 september 1911

"De vliegschool schijnt een goede toekomst te hebben, want eenige aviateurs en leerling-aviateurs hebben reeds aanvrage gedaan."

5 september 1911

"Kon verleden Zaterdag weegens den dikke rook de brandende heidevelden, die het geheele terrein onzichtbaar maakte, niet gevlogen worden"

7 september 1911

Aviateur Adriaan Mulder, de eerste die in Nederland zijn vliegbrevet haalde, heeft de Helpman I aan een zware vliegtest onderworpen. De vlucht was 8 á 9 kilometer lang en de topsnelheid was ongeveer 100 kilometer per uur. Hij werd op het vliegterrein, maar ook door de mensen waarhij overheen vloog heen en weer naar Assen, toegejuicht.
Het plan is van het vliegterrein in Ubbena een vliegschool te maken. Als ervaren vlieger zal Mulder als instructeur fungeren. Binnenkort komen er al vier leerlingen naar Ubbena, waardoor er behoefte is aan meer opslagruimte voor vliegtuigen.
Het toestel van Reinders is bijna gereed.
Ook de bekende Groningse aviateur (voorheen schaatser) Sieb(rand) Koning komt in Ubbena vliegen. Zijn vliegtuig is na eerdere schade weer gerepareerd en wil beginnen met testvluchten.

Over Sieb Koning is een liedje bewaard gebleven dat tot na de Tweede Wereldoorlog wel werd gezongen:

"Als Siepie Koning dood is
dan krijgen wij misschien
de helft van zijne centen
en ook zijn vliegmachien"

8 september 1911

Koning is met zijn Goupy-tweedekker vliegtuig aangekomen in Ubbena. Monteurs gaan het in elkaar zetten en hij wil de volgende dag de eerste keer te gaan vliegen.
De vier leerlingpiloten zijn ook op het vliegveld aangekomen. Het zijn de drie broers van Dijk en hun neef de heer Paanaken, allen uit Utrecht,  die al eerder met Mulder hadden geoefend op het vliegveld Gilze-Rijen. In Ubbena willen ze hun vliegbrevet halen.
Hofkamp, de stalhouder, profiteert goed van de gezellige beweging in het vliegpark. Hij laat zelfs grote rijtuigen op en neer rijden vanuit Groningen.

16 september 1911

De tweede hangar, die 12 meter bij 10 meter groot is, is bijna gereed.

19 september 1911

Op het vliegveld zijn nu al 4 vliegtuigen. De Goupy tweedekker van Sieb Koning en drie eendekkers, de "Helpman I" van De Schepper en Hagens, de "Veendam I" van Reinders en de "No. 2" van de Utrechtse leerling-aviateurs.
Omdat er ook al gewerkt wordt aan een "Helpman II" gaan de verhalen snel de ronde dat er binnenkort een derde hangar moet worden gebouwd.

21 september 1911

Het vliegtuig van Koning en "Helpman I" van De Schepper en Hagens worden gedemonteerd om per wagen via Groningen naar Den Haag te gaan. De aviateurs Koning en Mulder zullen in Den Haag gedurende tien dagen vliegdemonstraties houden.

23 september 1911

De gebroeders van Dijk oefenen nog steeds iedere dag in Ubbena. Reinders zal zondag bij goed weer gaan vliegen.

25 september 1911

Er zijn ongeveer 1000 mensen naar Ubbena gekomen hopende de vlucht van Reinders te zien. Deze vlucht kon helaas niet doorgaan omdat onderdelen voor de luchttoevoerregeling nog niet aanwezig waren.
De leerling piloten wilden om het publiek terwille te zijn enkele rol-oefeningen uit te voeren. Echter het ongeduldige publiek begon de consumptietent te verlaten en ging over de baan naar de loods toe.
De gebroeders van Dijk en Paanakker durfden zo niet te beginnen, bang voor ongelukken.
Een van de bezoekers, een man uit Assen had een grote hond bij zich. In het artikel omschreven als: "een Assenaar, met een kwaden vertegenwoordiger van het Hondengeslacht". Samen met enkele anderen hebben ze het publiek op veilige afstand weten te houden, zodat er toch gevlogen kon worden.

26 september 1911

Tijdens vliegdemonstratie van Koning en Mulder op Duindigt is Adriaan Mulder met de Helpman I neergestort. Oorzaak is waarschijnlijk een windvlaag geweest die het toestel in de lucht liet kantelen, waardoor de vleugels de draagkracht verloren.
Mulder is buiten bewustzijn naar het ziekenhuis gebracht. De verwondingen bleken achteraf mee te vallen.
De mensenmenigte die op het ongeval was afgekomen begon het vliegtuig te plunderen om als een souvenier mee naar huis te nemen. Enkele veldwachters hebben hier een eind aangemaakt.

26 september 1911

Commissaris der Koningin meldt dat H.M de aangevraagde vergunning voor het schenken van sterke drank niet verleend wordt...

29 september 1911

Een vrouwelijke toeschouwer gaat spontaan mee met vluchten van Paanakker en twee van de broers van Dijk.

2 oktober 1911

Albert Hofkamp zet zijn café aan de Folkingestraat 44 in Groningen te koop om zich volledig te gaan richten op de exploitatie van de consumptietent op het vliegveld.

Emile de Schepper heeft na aanleiding van het neerstorten en de daaropvolgende plundering van de "Helpman I" op Duindigt, besloten te stoppen met de vliegsport... Hubert Hagens heeft een grote kennis opgedaan van de Anzani motoren. In 1916 is hij in dienst getreden van de British Anzani Motor Company in Londen.
Het Goupy vliegtuig van Sieb Koning is door een omgewaaide hangar tijdens dezelfde storm ernstig beschadigd geraakt. De nog bruikbare onderdelen worden naar Parijs gestuurd voor reparatie.

6 oktober 1911

De broers van Dijk en Paanakker vliegen nog geregeld en hun vaardigheden werden steeds beter. Ze hebben zich voorgenomen een tweede toestel te kopen.
Reinders sleutelde ondertussen nog steeds aan zijn "Veendam I".
Binnenkort zou ook een vrouwelijke leerling-aviatrice mej. Buseal (Hélène Dutrieu??, België) met haar, door Heinrich van den Burg(h) gemaakte Blériot naar Ubbena komen.

26 oktober 1911

Het vliegkamp is tegenwoordig meer een "rustkamp", tenminste mede door het slechte weer wordt er niet gevlogen... Wél wordt er volop aan de vliegtuigen gesleuteld.

15 november 1911

De instructeur Adriaan Mulder krijgt een uitnodiging gekregen om in het Franse Marseille een nieuw vliegtoestel te komen invliegen op een groot vliegterrein.
Op dit moment is er géén instructeur meer in Ubbena.

Het succes van het vliegveld Ubbena is op zijn retour... De leerlingen vertrekken naar andere vliegvelden en het vliegveld komt in verval.

16 december 1911

Het duo Hagens en De Schepper vliegen niet meer, Reinders heeft zijn toestel de Veendam I nog steeds niet vliegklaar. Het is op het vliegveld in Ubbena een beetje een misère volgens de krant...

11 februari 1912

Er is begonnen met het afbreken van de hangars op het vliegveld. De consumptietent van Hofkamp zal na verwachting snel volgen.

30 maart 1912

Naast het café in Groningen zet Hofkamp nu ook de consumptietent op het vliegveld in de verhuur of verkoop.

22 april 1912

De gehele inventaris van het café Hofkamp wordt nu via een publieke verkoop geveild.

25, 26, 27 mei 1912

De Franse aviateur H. Convert geeft tijdens de Asser Pinkerfeesten op het terrein van de "Drentsche Sportvereeniging" dagelijks vliegdemonstraties.
Tijdens het starten van het vliegtuig op zondagavond raakt een bedienende monteur gewond aan zijn been, de propellor raakt daarbij beschadigd en er kan niet gevolgen worden.

3 juni 1912

Bij een vliegdemonstratie in Assen is Convert met zijn vliegtuig in een sloot gereden. Het vliegtuig raakte aanzienlijk beschadigd en er kon niet worden gevlogen.

10 juli 1912

De heer Convert maakt gebruik van het "oude vliegveld" in Ubbena, waar hij zijn "Bleriot" vliegtuig gestald heeft in één van de achtergebleven gebouwen. Dit moet de consumptietent zijn, omdat de hangars in februari zijn afgebroken. Hij ziet geen heil in het doen van vliegshows om geld te verdienen, hij ziet een toekomst in het doen van luchtreclame. Hij wil reclamefolders uit het vliegtuig strooien als hij over Groningen vliegt.

Het plan is om op zondag 14 juli van Ubbena naar Meppel te vliegen en dan weer terug naar Groningen.

25 juli 1912

Convert het geen succes gehad om voldoende Groningse bedrijven te vinden die hem voor reclameverspreiding willen inhuren. Hij vertrekt van Ubbena om het in het zuiden van het land te proberen.

7 oktober 1912

Het café van Albert Hofkamp in Groningen is verkocht.

11 januari 1913

Aankondiging van een, op 17 januari te houden, veiling van "een grote partij Afbraak afkomstig van de consumptietent". Op verzoek van Hofkamp wordt de afgebroken feesttent en inventaris geveild.
Bijzonder detail, onder de inboedel vielen ook een sprekende kakatoe, twee 1,6 meter lange bisonhoorns én een 3-jarige Bulldog!

15 januari 1913

De veiling wordt op verzoek van Hofkamp voorlopig uitgesteld.

25 januari 1913

De veiling wordt nu gepland op 31 januari 1913

5 februari 1913

De veiling wordt op vrijdag 7 februari voortgezet.

3 juli 1913

Albert Hofkamp emigreert met zijn gezin naar Buenos-Aires, Argentinië.

9 januari 1915

Op donderdag 21 januari 1915 wordt om 8 uur 's avonds in het hotel "Het Wapen van Drenthe" het voormalige vliegterrein in eigendom van A. Hofkamp in vier percelen als heideveld geveild.

10 maart 1928

Vele jaren werden de percelen gelegen op het voormalige vliegveld terrein nog aangeboden voor de verkoop van "bovenveen" en "brandzoden" door L. (Lammert) Hofkamp, een broer van Albert.

Bij het ploegen midden jaren dertig zijn restanten gevonden van een waterput die vol gegooid is met aarde- en glaswerk uit de feesttent. De put is opgestapeld met brede en smalle stenen die in elkaar passen en dus elkaar vastklemmen.

Vliegveld Ubbena - In de verschillende informatiebronnen wordt gesproken over het vliegveld in de plaatsen Ubbena, Vries en Zeijen. Omdat het terrein toen én nu feitelijk in Ubbena ligt, hebben wij hier de naam Ubbena aangehouden.
 
Smouzegat - Het Smouzegat (of Smousengat) is de naam van het lager gelegen stuk grond tussen de straat Vriezerhoek in Ubbena en de bebouwde kom van Vries. Smous is een minachtende naam (scheldwoord) voor een Jood. In die tijd werd de scheldnaam ook gebruikt voor een bedrieger of een sjacheraar.
 
Meddenslaan - De Meddenslaan of Medden's laantje is de naam voor het pad tussen de Rijksstraatweg/Asserstraat in Ubbena naar villa Heidenheim ten noord-oosten van het vliegveld. In de zomer woonde de Haagse modefabrikant Meddens in deze villa.
 

Foto's vliegveld Ubbena

Foto's 7463 en 7464
Goupy-tweedekker van Sieb Koning en de Helpman I van Hubert Hagens en Emile de Schepper

Foto 7751 - De noordelijke luchtvaartpioniers bij elkaar op het vliegveld in Ubbena
Staand: onbekend - Sieb Koning
Gehurkt: La Donnely (of La Donelly)
Zittend: onbekend, Adriaan Mulder, Hubert Hagens, Emile de Schepper, Emile Ladougne (Franse aviateur), Albert Hofkamp, Willem Reinders

Overige foto's

Bronvermelding en literatuur:

  • Foto's 7746 t/m 7753 - Historische vereniging Oud Vries
  • Boek - Hij vliegt... De beginjaren van de luchtvaart in Noord-Nederland 1910-1914 (1990 - Museum Willem van Haren)
  • Boek - Vliegend verleden van Sieb Koning Terugblik op het enerverende leven van een Groninger aviateur (2012 - Sikko Hoekzema)
  • Krantenknipsels Nieuwsblad van het Noorden, Nieuws van de Dag, De Volksvriend, Algemeen Handelsblad, Het Centrum, enz.

Bekijk meer op de volgende pagina's:

  • Ligging
  • Krantenknipsels
  • Vliegtuigen

  • Reageren

    De inhoud van deze pagina is zeer zorgvuldig samengesteld. Des ondanks kan het fouten of onvolkomenheden bevatten...
    Uw reactie kunnen wij gebruiken om de informatie op de website te verbeteren! Alvast bedankt voor de moeite.
    Stuur uw vraag, opmerking, verbetering of een nieuwe foto naar

    Terug